Ja maar híj begon!

Kinderen zijn er vaak heel duidelijk in. Als er ruzie is roepen ze om het hardst: ‘hij begon!’. Hoewel we door de jaren heen hebben afgeleerd om ons met diezelfde woorden te verdedigen, blijven we allemaal dezelfde mening toegedaan. De ander begon, jij verdedigt je alleen maar omdat de ander je aanvalt. Rationeel gezien snappen we wel dat dit geen standhoudt. Er moeten nu eenmaal ook aanvallers zijn om verdedigers te hebben, zo werkt het systeem. Hoe komt het dan dat we toch allemaal denken dat wij de verdedigers zijn? Heel simpel… omdat dat ook echt zo is.

Om echt te begrijpen hoe het kan dat wij onszelf terecht allemaal als ‘verdedigers’ zien, moeten we een paar theoretische stappen terug doen. Terug tot 1973, om precies te zijn. In dat jaar stelde de Amerikaanse antropoloog Ernest Becker in zijn boek The Denial of Death: ‘het besef van de dood, de angst die dit met zich meebrengt, ‘jaagt het menselijk dier op’. Het is de ultieme bron van menselijk handelen. Handelen dat erop gericht is de dood te ontwijken, eraan te ontkomen, door simpelweg te ontkennen dat het ons onvermijdelijke lot is.’ In de psychologie is dit idee omgezet in de Terror Management Theory(TMT). Deze theorie stelt dat al het menselijk gedrag voortkomt uit angst voor de dood.

Dat klinkt nogal heftig, vind je niet? Zeker als verklaring voor de kleinere opstootjes uit het dagelijks leven. Verklaart angst voor de dood het feit dat je moeder boos tegen je doet omdat je geen onderzetter hebt gebruikt? Dat soort (onbenullige) zaken staan zo ver af van onze sterfelijkheid, dat het lastig is om je voor te stellen dat ook die boosheid én jouw reactie daarop voortkomen uit de angst om te sterven. Toegegeven, het wordt wel een zwaar onderwerp zo, maar het is minder vergezocht dan je op het eerste gezicht zou denken. Ga maar na: het hopeloze feit dat ons leven eindig is, maakt dat we wanhopig zoeken naar dingen die ons leven zin geven. Dat we waarde hechten aan zaken die er voor ons toe doen en dat we ons vasthouden aan alles wat ons een goed gevoel geeft. We gaan waarde toekennen aan van alles en nog wat, puur om te ontkomen aan het gevoel van zinloosheid die de dood aan ons leven geeft. En ja, zo gaan we zélfs waarde hechten aan een tafel zonder waterkringen en het feit dat een ander een onderzetter gebruikt. We vallen de ander niet aan omdat hij zijn glas gewoon neerzet, we verdedigen ons onbeschadigde eigendom, het eigendom dat van waarde is voor ons omdat het leven simpelweg niet zinloos mag zijn.

Volgens Becker is angst voor de dood niet alleen de verklaring is voor kleinzerigheden, maar voor ál het menselijk handelen. Zo voerde hij al het geweld en alle oorlogen in de wereld terug op de doodsangst van individuen. En wetenschappelijk onderzoek heeft inmiddels ruimschoots bewezen dat deze veronderstelling klopt. Het besef van je eigen sterfelijkheid leidt tot spanningen, paniek en angst (anxiety). Die leiden op hun beurt weer tot tal van sociale gedragingen.

Hoe verklaart dit, dat we bij conflicten en wrijving altijd allemaal ‘verdedigers’ zijn en niemand ooit ‘aanvaller’ is? Dat komt omdat we ons verdedigen tegen de angst die we zelf ervaren. Die angst is veel complexer dan een simpele reactie op het handelen van een ander. We verdedigen allemaal datgene wat we bang zijn om kwijt te raken. Daarbij voelen we ons allemaal oprecht aangevallen, zonder dat de ander daadwerkelijk in de aanval ging of zich daar in enige mate van bewust is.

Tip: wil je hier in de praktijk mee aan de slag gaan? Probeer dan altijd dieper na te denken over wat het precies is dat jij verdedigt. Wat ben je bang om kwijt te raken? Vormt de ander in dat opzicht (bewust) een bedreiging? En hoe zit dat voor de ander? Wat is hij bang om kwijt te raken? Wat verdedigt hij? En kun je voorkomen dat jij op dat front een bedreiging bent voor hem? Zo niet… dan moet je misschien toch erkennen dat je niet alleen verdediger bent maar ook wel degelijk een aanvaller.

Wanneer je kans ziet om voorbij iemands verdediging te kijken naar datgene wat hij bang is om te verliezen, kom je erachter dat die angsten vaak heel uiteenlopend en verschillend zijn van onze eigen angsten. Het is heel vaak mogelijk om elkaars angsten weg te nemen en daarmee de dreigende ‘botsing’ te voorkomen. Maar dan moet je wel door elkaars verdedigingslinies heen kunnen en willen kijken.

Gelijk aan de slag?

Bekijk onze trainingen en workshops

Ja graag!
klik hier

CCSS

Hét model voor constructieve communicatie

Meer lezen

Rielutions

Meer weten over ons?

Lees het hier

Bekijk ook onze training:

Goed ruzie maken kun je leren
Meteen kijken
2018-06-19T08:58:47+00:00 By |Gevoel|0 Comments